21 03 2015

"düşlerden gerçeğe...’

düşlerden gerçeğe...’ |  görsel 1

 

 

CELÂL ÜSTER

 

*

 

‘Çocuğunuzun 16 yaşına kadar okumasını istediğiniz 50 kitap...’

 

*

 

Düşler dünyasından gerçek dünyaya

 

 

*

 

Türkiye’de yayın dünyası,kitaplar, yazarlarla ilgili böyle araştırmalar, anketler yapılıyor mu,bilmiyorum.

Geçenlerde okudum:

İngiltere’de düzenlenen bir ankette, iki bin anne ve babaya,

“Çocuğunuzun on altı yaşına kadar

okumasını istediğiniz elli kitap hangileri”

diye sorulmuş.

 

 

Dünya Kitap Günüdolayısıyla düzenlenen

ankete verilen yanıtlara bakılırsa, Roald

Dahl’ın Çarlinin Çikolata Fabrikası

adlı kitabı birinci sırada.

 

 

Tam beş yapıtı ilk elli kitap arasında

yer alan Roald Dahl ise en gözde yazar.

Dahl’ın, “Çarli’nin Çikolata Fabrikası”nın

yanı sıra,

 

Dev Şeftali(6.), Koca Sevimli Dev(7.), Matilda(12.) ve Ahmaklar(30.) adlı yapıtları,

anababaların çocuklarının

on altı yaşına kadar okumalarını

istedikleri elli kitap arasında.

 

İlk elli arasında Türkiye’de de yıllardır okunan pek çok klasik var.

Örneğin, 19.yüzyılda Lewis Carroll imzasıyla yazan

İngiliz romancı, matematikçi ve mantıkçı

Charles Lutwidge Dodgson’ın, yalnızca

çocuklar değil yetişkinlerce de ilgiyle

okunan Alice Harikalar Diyarında”adlı

klasiği ikinci sırada.

 

 

Yapıtları hem çocuklar, hem de yetişkinler tarafından okunan kalem ustalarından İskoçşair ve yazar Robert Louis Stevenson’ın

1881’de yayımlanan Define Adasıadlı romanı ise listenin dokuzuncu

sırasını tutmuş.

 

Stevenson’ın ünlüDoktor Jekyll ile Bay Hyde”ının çocukların

okuma alanına girdiğini söylemek zor;

ama yazarın, üvey oğlu Lloyd ile aralarında

bir oyun olarak doğan Define Adası

gerçekten de çocukların ve yetişkinlerin

ayrı ayrı tatlar aldıkları sayılı kitaplardan

biri.

 

 

Onuncu sırada yine bir on dokuzuncu yüzyıl yazarı var. Çocukluğu ABD’de,Mississippi Irmağı dolaylarında geçen

Mark Twain’in çocuklara ve gençlere yönelik

en iyi romanı, kimilerine göre Tom Sawyer, kimilerine göre de

Huckleberry Finnin Serüvenleri”dir.

 

 

Ankette ise, İngiliz anababalar “Huckleberry Finn”i “Tom Sawyer”a yeğlemişler

ve listenin onuncu sırasına yerleştirmişler.

Belki de, ayyaş bir babanın oğlu olan,

eğitimsiz, kolaylıkla kandırılabilen, ama

aynı zamanda kurnaz, hoşgörülü, önemli

konularda doğru kararlar alma yeteneğine

sahip Huck’ın başından geçenleri anlatan

Huckleberry Finnaynı zamanda Amerikan

romanının temel örneklerinden

biri olduğu için…

 

 

İngiliz yazar J. K. Rowling’in,gençbir büyücünün serüvenlerini konu edinirken olağanüstübir düşlem

dünyası kuran Harry Potter

dizisi de, iki kitabıyla, 50’lik listenin

olmazsa olmazlarından.

 

 

Otuzdan fazla dile çevrilen, yüzden fazla ülkede yayımlanan, her yerde uzun süre çok satan kitaplar

arasına yerleşen dizinin Harry Potter ve Felsefe Taşıadlı kitabı

11. sırada, Harry Potter ve Ölüm Yadigârları”ise 23. sırada.

 

 

“Yüzüklerin Efendisi”adlı destansı üçlemesiyle 1960’lardan başlayarak özellikle gençliği derinden etkileyen İngiliz araştırmacı

ve yazar J. R. Tolkien, İngiliz anababaların listesine 22. sıradan girebilmiş.

O da,Yüzüklerin Efendisiüstünde çalışırken

çocukları için yazdığı ve üçlemeye

giriş sayılabilecek Hobbitadlı kitabıyla.

 

“Yüzüklerin Efendisi”nden hiçbir kitabın

listede bulunmaması ise, anketteki on

altı yaş sınırlamasıyla açıklanabilir belki

de…

 

 

DICKENSDAN İKİ ROMAN

 

19. yüzyılın büyük klasiklerine imza atmış Charles Dickens da iki romanıyla anababaların çocuklarının okumasını

istediği gözdeler arasında. Sanayi Devrimi sırasında geniş yığınların çektiği acıları ve yoksulluğu gerçekçi bir bakışla anlatmış

olan Dickens’ın 1838’de basılan, güldürüöğeleri de içermekle birlikte toplumsal ve

ahlaksal kötülüğün eleştirisi niteliği daha ağır basan

Oliver Twisti 14. sırada.

 

 

Çağın “büyük beklentilerinin”boşa çıkışının,

romanın kahramanı Pip’in serüvenleri

üzerinden anlatıldığı Büyük Umutlar

(1861) ise 26. sırada.

 

 

1907’de Nobel Edebiyat Ödülü’ne de değer görülen İngiliz yazar Rudyard Kipling,

listede 18. sırada yer bulabilmiş.

 

Bir zamanlar sömürgecilik yanlısı tutumuyla çok tartışılan Kipling, çocuklar için yazdığı

öyküleriyle de ünlü. Listeye giren Cangıl

Kitabıda onun usta öykücülüğünün

ürünlerinden.

 

 

Listedeki bir başka Nobel’i yazar da William Golding. Golding’in yayımlanan ilk romanı olan ve bir mercan adasında

mahsur kalınca gittikçe yabanıllaşan çocukların

öyküsüniteliğindeki Sineklerin Tanrısı(1969) 24. sırada.

 

 

Toplumsal törelerin hızlı ve kaçınılmaz yok oluşunu zengin bir düşgücüve olanca şiddetiyle

anlatan bu romanın çocuklar okuması istenen elli kitap arasına girmesi cesur bir

seçim doğrusu.

 

 

Anne Frank, II. Dünya savaşı sırasında,Nazi zulmünden kaçan ailesiyle birlikte Amsterdam’da iki yıl gizlenerek yaşamış,

yakalandıktan sonra bir toplama kampında tifüsten ölmüştü. Bu gençkızın

gizli gizli tuttuğu günce sonradan

Anne Frankın Hatıra Defteri”adıyla yayımlanmış,

pek çok dile çevrilerek geniş bir okur

kitlesine ulaşmıştı. Bu kitap da listede 29.

sırada.

 

 

Kansas’ta bir çiftlikte yaşayan Dorothy adında bir kız, kasırga patlayınca Oz ülkesine

ülkesine sürüklenir ve orada Teneke Oduncu,Korkuluk, Korkak Aslan gibi unutulmaz

tiplerle arkadaş olur…Yazarlığa gazetecilik

yaparak başlayan Frank Baum,

Oz

adlı masal ülkesinde geçen bir dizi çocuk

kitabı yazdı. Ama en beğenileni, 1900

yılında yayımlanan “Oz

Büyücüsü”oldu. Yıllar içinde

müzikal olarak sahneye

uyarlanan, beyazperdeye

ve televizyona da aktarılan

Oz Büyücüsülistenin 31.

sırasında.

 

Çocuk edebiyatının sıra dışı yazar ve ilüstratörüMaurice Sendak da ellilik

listenin 41. sırasında yer bulmuş kendine. Hangi

kitabıyla mı?

Elbette Vahşi Şeyler Ülkesinde”ile…

 

 

Daha 1960’larda, resimlediği ve metinlerini

yazdığı kitaplarla ABD’deki çocuk edebiyatını

alışılmış kalıplardan özgürleştiren

Sendak da, anababaların çocukları için

seçtikleri yazarlar arasında.

Sözünüettiğim ankete verilen yanıtlarla

oluşan elli kitaplık listede yalnızca İngiliz

dilinde yazılmış kitapların yer aldığı açık.

Ama bunların büyük bir bölümü, Türkçede

de yayımlanmış olan klasiklerden

oluşuyor.

 

 

Hiçkuşku yok ki, Türkiye’de yapılacak benzeri bir anketten çok farklı

sonuçlar çıkacaktır. Ama birilerinin çocukların yalnızca Kuranıkerim’de söylenenlere

göre eğitilmesi gerektiğini savunabildiği günümüz Türkiye’sinde,

çocuklara ya da onlara kitap seçecek anababalara,

elbette yalnızca Batı klasiklerini

değil, ama Doğu

klasiklerini, Türkiyeli

yazarların yapıtlarını da

salık vermek büyük önem

taşıyor.

 

 

Yalnızca dinsel ilkeler

uyarınca yetiştirilecek

çocukların, ya otoriteye

boyun eğen, “ehlileştirilmiş

bireyler”e ya da giderek İslami teröre

eğilim duyan kuşaklara dönüştüğü, şu

yaşadığımız günlerin gerçeği değil mi?

 

 

Roald Dahl’ın, İngiltere’deki ankette,

ilk sırayı tutan “Çarli’nin Çikolata

Fabrikası”yla birlikte toplam beş kitabıyla

en gözde yazar olarak belirmesi ise kanımca

beklenmedik bir sonuçdeğil. Yalnızca,

anababaların, çocukları için, sıradanlığın

sınırlarını aşan, evcilliğin uyuşturucu

dünyasını allak bullak eden, kuralları hiçe

sayan, zekice yazılmış kitapları yeğlediklerini

gösteriyor.

 

 

Dahl, gerçekten de, kara mizahıyla, kalıpları

kırışıyla, çocuk edebiyatında devrim

yapmış bir yazar.

 

 

Neden din kitaplarına göre yetişsin çocuklar? Bugün YeryüzüKitaplığı’na

taşıdığım anketin sonuçlarında tek

bir dinsel kitap göremedim. İngilizler

“dinsiz”oldukları için mi, yoksa gerçek

yaşamı sorgulayan kitapları seçtikleri

için mi?

 

 

Neden çocuklar, Doğu’nun, Batı’nın,bizim topraklarımın doğurduğu düşler dünyasının zenginliğiyle yetişmesinler?

Neden, bu düşler dünyasının rengârenkliliğinden edinecekleri zenginlikle

gerçek dünyanın enginlerine yelken

açmasınlar?..

 

*

 

CELÂL ÜSTER

 

*

 

YeryüzüKitaplığı

 

*

Cumhuriyet Kitap

 

*

12 Mart 2015

 

*

0
0
0
Yorum Yaz