19 02 2015

"Erendiz Atasü..."

Erendiz Atasü... |  görsel 1

 

 

Bir edebiyat bilimi kitabı

 

 

*

 

Günümüz Türk edebiyatı edebiyat bilimcilerinin ilgisini yeni yeni çekebilmektedir. Kitap tanıtma yazılarındansa, ciddi, bilimsel

eleştirilere ihtiyacımız vardır. “Erendiz Atasü Edebiyatı” bu ihtiyaca cevap veren, şu an için sayılı kitapların önemli bir örneğidir.

 

*

 

Feride SABUNCUOĞLU

 

*

 

Yeni Yüzyıl Üniversitesi,peş peşe üç yıl “kadın yazarlar” sempozyumları düzenledi. Bu sempozyumlarda edebiyat bilimciler,

Ayla Kutlu (2011), Erendiz Atasü (2012) ve Suat Derviş’in (2013) eserlerini çeşitli açılardan derinlemesine incelediler, eleştirdiler. İlk iki

sempozyumun bildirileri kitap olarak yayımlandı (1, 2). Suat Derviş kitabı da yayına hazırlanmakta.

 

 

 

Feminist edebiyat bilimciler kadın yazarların (yazarların kendilerini feminist olarak tanımlamaları gerekli değil) konu seçimlerinde, konulara

yaklaşımlarında ve üsluplarında farklar

bulunduğunu ileri sürerler. Yeni Yüzyıl

Üniversitesi’nin seçtiği üç yazardan

yalnızca Erendiz Atasü kendisini feminist

olarak tanımlar. Üniversitenin

yazar seçimi tesadüfi değildir. Yazarlara

baktığımızda, Ayla Kutlu’nun, tarihin

akışında sıradan kadınların izini sürdüğünü

görürüz. Alışılmış tarihsel anlatıların

çoğu erkekler üzerinedir. Ayla Kutlu

tarihe kadınların açısından yaklaşır.

 

 

 

Benzer bir tutuma Erendiz Atasü’de de rastlarız. Erendiz Atasü’de, kentli, eğitimli kadının muhafazakâr toplumda düştüğü açmazı da görürüz. Suat Derviş

bildiğimiz üzere Marksisttir, eğer popüler

romanlar yazmıyorsa, ciddi eserlerinde

konularına Marksist bakış açısıyla

yaklaşır. Kadın karakterler onun için

önemlidir. Cinsellik onun için hayatın

doğal bir parçasıdır. Toplumcu gerçekçi

edebiyatımızın kimi erkek yazarlarına

baktığımızda karşımıza çıkan, çırpıştırılmış

kadın roman kişilerine ve abartılı

cinsel sahnelere Suat Derviş’te rastlamayız.

 

 

 

Toplumcu gerçekçi edebiyatımızın erkek sesine, kadınlığından dolayı eksiklik duymayan yürekli bir kadın sesi

katmıştır, diyebiliriz onun için. Görüldüğü

üzere, üç yazarın da eserlerinde

kadın olmalarının etkileri vardır.

 

 

 

ÜÇBÖLÜMLÜK KİTAP

 

Erendiz Atasü Edebiyatı’nı, Mayıs 2012 deki sempozyumun düzenleyicisi

olan Prof. Dr. Günseli Sönmez İşçi,

verilen bildirilerden seçerek yayına hazırlamış.

 

 

 

Bu kitap bir yazarın tanıtımı değil, gerçek bir edebiyat bilim kitabı. Her bildirinin sahibi kuramsal bir

çerçeve kuruyor ve Erendiz Atasü’nün

metinlerini bu çerçeve içinde inceliyor.

Böylece kitap ilgilenenlere edebi metinlerin

nasıl inceleneceğine dair yol

gösteriyor ve Doğan Hızlan’ın(3) bir

yazısında değindiği gibi kadın edebiyatı

kavramının çağrışımlarına da ışık tutuyor

Ayrıca elbette çok boyutlu bir yazar

olan Erendiz Atasü’yü daha derinden

anlamamıza yardım ediyor.

 

Kitap üç bölümden ibaret:

 

“Erendiz Atasü Edebiyatının Özgün Dokusu”, “Edebiyat, Sanat ve Toplum” ve “Bedenler,Mekânlar, Kadınlar.”

 

 

 

Birinci bölüm bir edebiyatçı olarak Erendiz Atasü’nün duruşunu, temalara

ve karakterlere eğilişini, kurgularını

ve üslubunu ve bütün bunlarda etkisi

hissedilen feminist özelliklerini tartışır.

 

 

 

İkinci bölüm bizzat Atasü’nün önde gelen temaları üstündedir : Edebiyat/sanat yaratıcılığı, toplumsal tarih ve toplumsal

konular, kadınlık ve erkekliktir

bu temalar.

 

 

 

Üçüncü bölüm ise, yazarın kadın karakterlerini, bunların kimlik ve bütünlük arayışlarını dile getirir ve

Atasü’de sıklıkla rastlanan bir başka

temayı, mekân-kişi ilişkisini inceler. Kitap,

ayrıca, bundan sonraki araştırıcılar

için çok faydalı olacak bir bibliyografya

içermektedir.

 

 

 

Birinci bölümde Ayşegül Yüksel,“Karşıtların geriliminden edebiyat üretmek’’adlı bildirisinde (s. 39-64) Erendiz Atasü’nün romanlarında ve öykülerindeki,

yazara özgü nitelikler üstünde

durur. Atasü için karakter yaratmanın

önemli olduğunu vurgulayan A. Yüksel,

yazarın temalara ve yarattığı kişilere eğilirken

hem olayları kuşbakışı görebilen

“uzak” bir bakış, hem kişilerle duygudaşlık

kurabilen “yakın, sıcak” bir bakış

sergilediğini kaydeder.

 

 

 

Atasü’nün kendi sözlerine başvuran Yüksel, Atasü’nün yazmaya başlama nedenlerinden birinin “kadın

bedeni ile kadın bilinci arasındaki uzaklık”

olduğuna dikkat çekerken, yazarın

cinsiyeti ile edebiyatı arasındaki bağı

bize anımsatır. Ayşegül Yüksel, yazarın

edebiyatındaki karşıtların gerilimine bir

başka örnek de tarihsel ve toplumsal

temalardan verir: Atasü “Dağın Öteki

Yüzü’’ romanında Cumhuriyetin gelişim

sürecini işlerken, karşı uçta “Açıkoturumlar

Çağı”nda 12 Eylül ile başlayıp

günümüze erişen süreci tartışmaktadır.

 

 

Bu bölümde yer alan diğer iki bildiri, romanlardaki feminist duruşla ilgilidir.Nazan Aksoy “Erendiz Atasünün Romanlarında

Feminist Kurgu” adlı bildirisinde

(s. 50-64) yazarın “….Cumhuriyetin

kurucu ideolojisinin ve değerlerinin

geçirdiği dönüşümü özellikle kadın

dünyası açısından anlatmak istediğini”

kaydeder ve “Romanlarının en çarpıcı

yanlarından biri bu tarihsel dönüşümde

kadın erkek ilişkilerini kadın kişilerin

bakış açısından verilmesidir” diye

ekler.

 

“Güneş Saygılı’nın Gerçek Yaşamı’ndan Geriye Bir Bakış:

Erendiz Atasü Romancılığı’’ adlı

bildirisinde Oya Batum Menteşe

(s. 65-79) yazarın üslup özelliklerini

şöyle açıklamaktadır:

 

 

“Anlatım dili çoklukla gerçekçi, ….özellikle iç

monologlarda modernist,

bazı anlatım stratejilerinde

postmodernist’’.

 

 

Atasü’nün hayat ve edebiyat karşısındaki duruşunu ise şöyle özetler:

“Yaşam trajik olduğu

kadar ironiktir Atasü

için, yazmak ise şiirsel.”

Batum Menteşe feminist

öğeler üstünde

durur; kadın ve erkek

kişilerin iç monologlarının iki tarafın

hayatı nasıl da farklı algıladıklarını gösterdiğine

dikkat çeker.

 

 

ATASÜ’NÜN FEMİNİST DURUŞU

 

Araştırıcıların bildirileri, Atasü romanlarında karakter analizlerinin, birkaç temayla iç içe geçmiş halkalar halinde

işlendiğini göstermektedir. Temalar

toplumsal ve tarihsel sarsıntılar, toplumsal

cinsiyet rolleri, yabancılaşma ve

sanatsal yaratıcılıktır.

 

 

 

Tarihsel sarsıntıların bireyde yol açtığı travmaları Nafize Sibel Güzel (s.145-157), Açıkoturumlar Çağı üzerinden; Çimen Günay –Erkol (s. 133-144), tarihsel travma ile toplumsal cinsiyet rollerinin bileşkesini Güneş

Saygılı’nın Gerçek Yaşamı üzerinden

tartışmaktadırlar. Erendiz Atasü’nün

çoklukla sadece feminist bir yazar

olarak değerlendirilmesine karşı çıkan

Tülay Akkoyun (s.158-165) onun eserlerinde

beliren toplumsal sorumluluğa

dikkat çeker ve Güneş Saygılı’nın Gerçek

Yaşamı’ndaki toplum eleştirisini ve

distopya öğelerini öne çıkarır.

 

 

 

Günseli Sönmez İşçi (s.116- 132) romanları, gerek roman kişilerinin sarsıntılar sonucu düştüğü psikolojik yabancılaşma, gerek

yazarın estetik amaçlarla kullandığı

yabancılaştırıcı ögeler açısından inceler.

 

 

 

Dilek Direnç (s. 83-104), romanların kadın kahramanlarının içsel yolculuklarla kendi yaratıcılıklarına ulaşmalarının izini sürer. Onların yaratmanın

ıstırabı ve mutluluğuyla tanışmalarını

romanları birer bildungsroman örneği

olarak inceleyerek araştırır.

 

 

 

Kitabın en ilginç bildirilerinden birini kaleme almış olan Nazmi Ağıl (s.105-115) Taş Üstüne Gül Oyması adlı çalışmasında aynı adlı öyküyü inceliyor.

Taş işçiliği bağlamında sanatsal yaratıyı

konu alan öyküde, “postmodern modaların

kısır oyunculuğundan farklı olarak

toplumsal sorumluluk üstlenmiş bir

yazar olarak Atasü’nün” amacının sanat

ürününün ardındaki yaratma sürecini,

ürünlerin ait oldukları toplumla ilişkisini

ortaya çıkartmak, yaratıcı sanatçıyı

anlamak olduğunu kaydediyor.

 

 

 

Yazarın feminist duruşu en fazla üçüncü bölümde ortaya çıkmaktadır.

Bildiriler, Atasü’nün ikiyüzlü cinsel ahlak

ve baskıcı toplum düzeni yüzünden

acı çeken kadın karakterlerinin tümlük

ve mutluluk arayışına odaklanmıştır.

 

 

 

Kanımca günümüz Türk edebiyatı edebiyat bilimcilerinin ilgisini yeni yeni çekebilmektedir. Kitap tanıtma yazılarındansa,

ciddi, bilimsel eleştirilere ihtiyacımız

vardır. Erendiz Atasü Edebiyatı,

bu ihtiyaca cevap veren, şu an için

sayılı kitapların önemli bir örneğidir.

Yeni Yüzyıl Üniversitesi’ni kutluyorum.

Daha pek çok yazar için benzer çalışmaların

yapılması herhalde birçok has

okurun dileğidir.

*

 

Erendiz Atasü Edebiyatı/ Yayına

Hazırlayan: Günseli Sönmez İşçi/ Can

Yayınları/ 318 s.

 

*

Cumhuriyet Kitap Eki

 

*

 

0
0
0
Yorum Yaz